Home Tạo Thuyết tương đối và quy hoạch đô thị

Thuyết tương đối và quy hoạch đô thị

Minh Hùng

01/01/2019

Ngày nay, hầu hết mọi người đều tin rằng không thể thực sự nói cho rạch ròi về định nghĩa cái xấu và cái đẹp trong quy hoạch đô thị. Ý tưởng rằng “cái gu chỉ là tương đối” có nguồn gốc sâu xa trong văn hóa hiện đại. Tranh cãi với luận điểm này thì dễ bị coi là hơi loạn trí, hoặc thậm chí là độc đoán.

Bạn không thể nói điều gì đẹp, điều gì không

Thái độ này trở nên phổ biến và được tin cậy là điều vô cùng dễ hiểu. Nó bắt đầu như kiểu một lời kêu gọi lòng tốt. Có vẻ như thật ích kỷ khi nói ra rằng cái thứ người khác thích có âm thanh hay vẻ ngoài thật không phù hợp, hay không thể chấp nhận nổi. Ở một số cộng đồng, bốn mươi năm trước đây, nếu bạn nói rằng bạn ưa the Beatles hơn Beethoven, hẳn bạn sẽ nhận được những ánh mắt bất bình và vài lời thì thầm khinh bỉ. Bạn từ bẩm sinh đã cảm thấy rằng mình sẽ là người xấu nếu có “cái gu sai lầm”. Tốt lành thay, kiểu chê trách này đã trở nên hoàn toàn hết thời. Dĩ nhiên là mỗi người thích các thể loại khác nhau, và điều đó cũng tốt thôi.

Không phải tất cả, nhưng rất nhiều người thích Siena.

Dường như có một sự khác biệt hoàn toàn trong nhận thức về quan điểm xung quanh cái gu. Ta không thể nói một cách chắc chắn rằng Paris đẹp hơn Siena. Chúng đều tuyệt vời, theo những cách khác nhau. Mỗi thành phố ứng đáp lại  một nhu cầu khác biệt của tâm hồn. Một bên là sự rộng mở, trật tự, lớn lao, một bên thì thân mật với những đoạn rẽ quanh co.

Bởi chẳng thể nói xem cái gì xứng đáng đứng nhất, những con người đàng hoàng chọn một cách nhìn đúng đắn rằng việc xếp loại này phải là một vấn đề cá nhân. Bạn thích cái nào hơn, điều đó tùy bạn.

Nhưng động thái tử tế hợp lý này cũng dẫn đến một hậu quả không ngờ. Có những con người không có hứng thú với việc làm đẹp thêm cho bất kỳ thành phố nào, dẫu chỉ chút ít, họ có thể cho ra những dự án xây dựng hoàn toàn tệ hại mà chẳng còn sợ hãi búa rìu chỉ trích.

Thật hiếm người đứng ngắm bờ sông thành phố Brisbane, thủ phủ của bang Queensland, Australia, mà lại có thể cảm thấy xuyến xao xúc động trước khung cảnh duyên dáng ngọt ngào nơi đây. Trong khi hầu hết mọi người đều thấy trung tâm Paris là nơi tuyệt vời, nhiều người khác lại thích thú hơn với những con phố quanh co của Siena, nhưng chẳng ai trên hành tinh này có cảm xúc sâu sắc với đường cao tốc xuyên thành phố thô thiển hay những khối nhà văn phòng màu nâu cục mịch.

Có nhiều quy định về giới hạn trong quy hoạch ở Brisbane – nhưng chúng liên quan đến các vấn đề về sức khỏe và an toàn: khoảng cách giữa các đèn đường thế nào, nơi nào phải đặt cáp điện, một tòa nhà có thể cao đến bao nhiêu. Không ai băn khoăn rằng giới hạn ấy là có chút độc đoán. Nhưng các điều khoản quy định hoàn toàn không nhắc tới điều quan trọng nhất: Các tòa nhà có đẹp, hoặc cao quý, hoặc trang nhã, tinh tế hay không. Điều này được xem như hoàn toàn nằm ngoài phạm vi trách nhiệm của chính phủ.

Vì vậy, dù cho hầu hết mọi người trên thế giới đều cho rằng Siena và Paris là đáng yêu đáng quý, còn Brisbane là một đống hỗn độn, nhưng chúng ta chẳng dám nói ra, chúng ta đang thu mình lại. Chúng ta cảm thấy tê liệt – không thể nói rõ điều hiển nhiên kia. Đó là bởi chúng ta đã truyền cho nhau niềm tin rằng cái gu chỉ là tương đối.

Và khi chúng tôi xem xét tác động của niềm tin lịch sự này, nó dường như khiến người ta phát ốm. Ở xã hội vốn không bị ảnh hưởng chút nào bởi cái suy nghĩ “cái gu chỉ là tương đối”, họ xoay xở để kiến tạo chính xác những địa điểm mà nhiều người thời nay coi là đẹp đẽ thú vị.

Chúng ta đã trả một giá đắt vì theo thuyết tương đối lịch sự. Chúng ta đã dâng nộp nỗ lực tập thể lớn nhất của nhân loại – kiến tạo ra những thành phố – cho những người không hề quan tâm chút nào đến diện mạo thành phố.

Truy xét vấn đề về nguyên nhân gốc rễ, ta có thể tìm ra giải pháp thoát khỏi vũng lầy. Không nhất thiết mỗi chính quyền thành phố lại phải tìm ra chỉ một lý tưởng, chỉ một hình mẫu thành phố hoàn hảo. Siena, Paris, Bath và Edinburgh đều trông rất khác. Nhưng trong mỗi trường hợp ấy, các nhà hoạch định trong quá khứ nảy ra một hình mẫu cơ bản khá tốt và áp đặt nó rộng rãi. Đó không phải là hình mẫu tương tự, nhưng chúng đều tương đối tốt.  Nhưng ở Brisbane – và rất nhiều thành phố hiện đại khác – có một sự khước bỏ tai hại mọi hình mẫu. Vì thế, kết quả là một mớ xấu xí hỗn loạn – điều chẳng ai thích thú gì.

Chắc sẽ lạ lùng nếu nói rằng một vấn đề lớn của xã hội hiện đại là thuộc về triết học trong cốt lõi. Chúng ta đã quen với việc nghĩ rằng nguyên nhân của những vấn đề là ở kinh tế. Nhưng đâu phải chúng ta quá nghèo nên không xây dựng được những thành phố hoàn mỹ. Tình thế của chúng ta tệ hơn nhiều, đáng xấu hổ hơn nhiều: chúng ta đã trở nên quá ngớ ngẩn trong tâm trí mình.

Hiểu hơn về đô thị: sự hình thành, phát triển và các mô hình tại đây: Chiến thắng của đô thị

Nguồn: Theschooloflife.com

Người dịch: Minh Hùng

Quy hoạch đô thị ở Hy Lạp cổ đại

Quy hoạch đô thị: chương trình được thực hiện ở phần lớn những đất nước công nghiệp hóa để có thể đạt được các mục tiêu nhất định về kinh tế và xã hội, cụ thể là để định hình và cải thiện môi trường đô thị nơi mà ở đó tỉ lệ dân số thế giới sinh sống ngày càng gia tăng. Encyclopedia Britannica Theo như cách thức quy hoạch Hippodamian và cách thức quy hoạch hiện đại hơn, qui hoạch nơi cư trú

Hà Trang

21/04/2017

Tại sao nhà ở có mật độ dân cư dày đặc hơn có nghĩa là cuộc sống rộng rãi hơn

Làm thế nào mà chủ nghĩa đô thị thị trường là lợi ích đôi bên cùng có lợi cho người dân ở cả khu vực thành thị và nông thôn. Trong những năm qua, FEE (Quỹ Giáo dục Kinh tế) đã xuất bản và tái xuất bản một số bài báo về khái niệm “chủ nghĩa đô thị thị trường”. Trước khi tôi bắt đầu viết cho FEE, tôi chưa từng nghe về nó, nhưng phản ứng ban đầu của tôi đối với thuật ngữ

Book Hunter

04/01/2023

Phỏng vấn Edward Glaeser: Người giàu, người nghèo & Đô thị

Nền kinh tế Việt Nam đang chuyển mình, những làn sóng đầu tư vĩ mô từ các quốc gia phát triển vẫn cứ tiếp tục đổ vào nước ta, và đô thị hóa đang diễn ra với tốc độ chóng mặt... đi kèm với đó là rất nhiều vấn đề lớn được đặt ra, mà vấn đề mấu chốt nhất chính là khoảng cách giàu nghèo & chính sách sẽ hỗ trợ cho người giàu hay người nghèo. Rất nhiều cuộc tranh luận diễn ra

Book Hunter

10/11/2023

[Bài giảng Kinh tế học đô thị của Edward Glaeser] #2: Nguồn cung không gian đô thị

Mời các bạn cùng theo dõi video số 2 của Crash course Kinh tế học đô thị, một khóa học rất ngắn và thú vị về Kinh tế học đô thị ở mức độ cơ bản. Tiếp nối bài học lần trước, trong video mới này, ta sẽ tìm hiểu chi phí xây dựng có ảnh hưởng quyết định đến nguồn cung không gian đô thị như thế nào. *Khóa học Kinh tế học đô thị có thể mang đến nhiều ý tưởng nền tảng

Minh Hùng

10/01/2023

Tư tưởng đô thị của Edward Glaeser: thách thức những quan điểm cũ về đô thị

Với cương vị giáo sư Kinh tế học tại Harvard, đồng thời là Giám đốc Chương trình Nghiên cứu Đô Thị tại Trung tâm Tăng Trưởng Quốc Tế, Edward Glaeser được biết đến như nhà kinh tế học đô thị hàng đầu thế giới hiện nay. Ông có đóng góp đáng kể cho nghiên cứu thực nghiệm về kinh tế đô thị, một lĩnh vực nghiên cứu mà Gary Becker (Giải Nobel Kinh tế 1992) nhận xét rằng vốn đã “cạn kiệt” trước sự xuất